Stres Nedir?
Stres nedir diye baktığımızda; zihnimizin ve bedenimizin, hayatın akışı içerisinde karşılaştığı önemli olaylar karşısında verdiği doğal bir tepki olduğunu görürüz. Stres, hayata uyum sağlamamızı kolaylaştıran, yeni olay ve durumlara karşı hazırlık yapmamızı sağlayan bir uyarı sistemidir.
Ortaya çıkan yeni duruma karşı hazırlık süreci bizim için kolay ve kısa süreli ise düşük stres ortaya çıkar. Ancak süreç zorlayıcı, yüksek enerji gerektiren, uzun süreli ve bedenin risk altında olduğu durumlar içeriyorsa yüksek stres ortaya çıkar.
Stres, doğru düzeyde olduğunda hayata uyum sağlamamıza katkı sunan bir mekanizma olabilir; ancak aşırı veya uzun süreli stres, biyolojik ve psikolojik sağlığımızı olumsuz etkileyebilir.
Stres Her Zaman Zararlı mıdır?
Stres genellikle olumsuz bir durum gibi algılansa da, aslında doğru yönetildiğinde faydalı olabilir. Stresi sağlıklı şekilde yönettiğimizde bize sunduğu bazı katkılar şunlardır:
- Hazırlar ve enerji verir:
Stres, zorlayıcı ya da tehdit edici durumlara karşı bizi hazırlar. Stres hormonları zihnimizi ve bedenimizi harekete geçirir; dikkatimizi artırır, problem çözme becerimizi geliştirir ve hafızayı uyarır. - Motivasyonu ve performansı artırır:
Stres altında olduğumuzda kendimizi daha heyecanlı ve tutkulu hissedebiliriz. Bu durum, hedeflerimize ulaşmak için daha fazla çaba göstermemizi sağlar. - Bağışıklık sistemini güçlendirir:
Kısa süreli ve orta düzeyde stres, vücudun enfeksiyonlara ve yaralanmalara karşı korunmasını destekler. Stres hormonları, bağışıklık hücrelerinin üretimini ve etkinliğini artırır. - Direnç kazandırır:
Stresli durumlarla baş etmeyi öğrendikçe, gelecekteki stres kaynaklarına karşı daha güçlü ve hazırlıklı oluruz. Stres, zorluklarla baş etmenin yollarını öğretir.
Bu nedenle stresin faydalarından yararlanabilmek için dozunu iyi ayarlamak gerekir. Aşırı ya da kronik stres, sağlık ve ruh hâli açısından zararlıdır.
Stresin Bedende Oluşturduğu Biyolojik Etkiler
Stres, sadece zihinsel değil, bedensel belirtilerle de kendini gösterir. Bu biyolojik etkilerden bazıları şunlardır:
- Nabız hızlanır, kalp atım sayısı ve kan basıncı artar. Bu durum; kalp-damar hastalıkları, ritim bozuklukları ve ani yaşam kaybı riskini artırabilir.
- Kan şekeri yükselir. Bu durum diyabet ve obezite gibi metabolik hastalıklara zemin hazırlayabilir.
- Kişi kendini daha enerjik hisseder, farkındalığı ve konsantrasyonu artar. Kısa vadede performans yükselirken, kronik stres durumlarında depresyon ve anksiyete gelişebilir.
- Solunum hızlanır. Bu durum astım ve KOAH gibi solunum yolu hastalıklarını tetikleyebilir.
- Terleme artar. Bu durum bazı cilt hastalıklarını, özellikle egzama gibi sorunları artırabilir.
- Kaslar gerginleşir. Baş, boyun ve sırt ağrıları sık görülür.
- Bağışıklık sistemi zayıflar. Bu durum enfeksiyonlara karşı savunmasızlığa yol açar.
Stresin bedendeki etkileri bunlarla sınırlı değildir; aynı zamanda sindirim sistemi sorunları, uyku bozuklukları, hafıza ve dikkat problemleri gibi birçok alanda olumsuz sonuçlara neden olabilir.
Stresi Doğru Yönetmenin Yolları
Stresi tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, doğru yönetmek mümkündür. Bunun için şu yöntemler etkili olabilir:
- Stres kaynaklarınızı belirleyin; mümkünse çözüm üretin, yeni yeterlilikler kazanın veya etkisini azaltın.
- Kendinize nitelikli ve size ait zamanlar ayırın. Hobiler, sanat, spor, müzik ve kitap okumak rahatlatıcıdır.
- Sağlıklı beslenin, erken ve düzenli uyuyun. Bedenin iyi beslenmesi ve dinlenmesi stresle baş etmeyi kolaylaştırır.
- Fiziksel egzersiz ve yürüyüş yapın. Egzersiz stres hormonlarını azaltır, mutluluk hormonlarını artırır.
- Nefes egzersizleri, meditasyon ve gevşeme tekniklerini öğrenin ve uygulayın.
- Sosyal ilişkilerinizi güçlendirin, gerekirse destek isteyin. Duyguları paylaşmak stresi hafifletir.
- Olumlu düşünmeye gayret edin. Kendinize güvenin ve başarabileceğinize inanın.
- Zaman yönetimine önem verin. Önceliklerinizi belirleyin, aşırı sorumluluk almaktan kaçının.
Sonuç
Stres, her şeyde olduğu gibi dozunda olduğunda karar, dozunu aştığında zarardır.
Büyüklerimizin dediği gibi:
“Stres eter gibidir; azı ayıltır, çoğu bayıltır.”
Kalınız sağlıcakla…
